नरहर कुरुंदकर यांच्या संशोधक आणि चिकित्सक लेखणीतून साकारलेला “शिवरात्र” हा ग्रंथ म्हणजे छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या जीवनातील काही महत्त्वपूर्ण आणि अनेकदा दुर्लक्षित पैलूंवर टाकलेला एक प्रकाशझोत. महाराजांच्या गौरवशाली चरित्राच्या ‘दिवसा’चे अनेक भाग ज्ञात असले तरी, त्यांच्या जीवनातील काही ‘रात्रींचे’, म्हणजेच अज्ञात किंवा गूढ पैलूंचा कुरुंदकरांनी या पुस्तकातून सखोल वेध घेतला आहे.
या ग्रंथात कुरुंदकर शिवाजी महाराजांच्या धोरणात्मक निर्णयांचे, त्यांच्या नेतृत्वाचे आणि त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे विविध दृष्टिकोनातून विश्लेषण करतात. ते केवळ घटनांचे वर्णन करत नाहीत, तर त्यामागील महाराजांची दूरदृष्टी, त्यांची रणनीती आणि त्यांच्या मनात चाललेला विचार यांचा तर्कशुद्ध मागोवा घेतात. ‘शिवरात्र’ हे नावच सूचित करते की, महाराजांच्या जीवनातील काही गहन, अप्रकाशित किंवा अधिक सूक्ष्म बाबींवर या ग्रंथातून प्रकाश टाकण्यात आला आहे.
“शिवरात्र” हे पुस्तक वाचकांना शिवाजी महाराजांकडे केवळ एक ऐतिहासिक व्यक्तिमत्त्व म्हणून नव्हे, तर एक अष्टपैलू रणनीतिकार, कुशल प्रशासक आणि दूरदृष्टीचा नेता म्हणून पाहण्याची प्रेरणा देते. कुरुंदकरांची निर्भीड समीक्षा आणि ऐतिहासिक पुराव्यांवर आधारित मांडणी शिवचरित्रावरील अनेक पारंपरिक धारणांना नवे आयाम देते.
मराठी इतिहास, शिवचरित्र आणि समाजकारण यांचा अभ्यास करणाऱ्या प्रत्येकासाठी हा ग्रंथ एक महत्त्वाचा संदर्भग्रंथ ठरतो. नरहर कुरुंदकरांच्या बुद्धिनिष्ठ दृष्टिकोनातून शिवाजी महाराजांच्या जीवनातील ‘शिवरात्रींचा’ केलेला हा अभ्यास वाचकांना इतिहासाकडे अधिक चिकित्सकपणे पाहण्याची आणि त्यातून वर्तमान व भविष्यासाठी बोध घेण्याची प्रेरणा देतो.
