नरहर कुरुंदकर यांनी लिहिलेला “भजन” हा ग्रंथ केवळ एका साहित्य प्रकाराचे विश्लेषण नाही, तर तो महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक आणि सामाजिक परंपरेचा सखोल मागोवा घेणारे एक चिंतन आहे. भजन या लोककला प्रकाराला कुरुंदकरांनी केवळ एक धार्मिक विधी म्हणून पाहिले नाही, तर त्यामागील सामाजिक, भावनिक आणि सांस्कृतिक धागे त्यांनी अत्यंत बारकाईने उलगडून दाखवले आहेत.
या पुस्तकात कुरुंदकर भजनाची उत्पत्ती, त्याचा विकास, विविध प्रादेशिक शैली आणि त्यातील वैविध्य यांवर प्रकाश टाकतात. भजन परंपरेने पिढ्यानपिढ्या कशाप्रकारे समाजमनावर प्रभाव टाकला, नैतिक मूल्यांची रुजवात केली आणि सामुदायिक भावना कशी जपली, याचे मार्मिक विश्लेषण ते करतात. कुरुंदकरांची चिकित्सक दृष्टी आणि विषयाची सखोल जाण या ग्रंथातून स्पष्ट दिसते.
“भजन” हे पुस्तक वाचकांना केवळ माहिती देत नाही, तर महाराष्ट्राच्या समृद्ध सांस्कृतिक वारशाबद्दल एक वेगळी जाणीव निर्माण करते. या लोककलेमागील तत्त्वज्ञान, तिचे सामाजिक कार्य आणि तिचे बदलत जाणारे स्वरूप यावर कुरुंदकरांनी मौलिक विचार मांडले आहेत. या ग्रंथातून भजनाकडे पाहण्याचा आपला दृष्टिकोन अधिक व्यापक आणि संवेदनशील होतो.
मराठी संस्कृती, लोककला आणि समाजजीवन यांचा अभ्यास करणाऱ्या प्रत्येकासाठी “भजन” हा ग्रंथ एक महत्त्वाचा संदर्भग्रंथ ठरतो. कुरुंदकरांच्या धारदार विचारांनी आणि अभ्यासपूर्ण मांडणीने हा ग्रंथ आजही वाचकांना विचारप्रवृत्त करतो आणि परंपरेचे महत्त्व नव्याने समजावून सांगतो.
