नरहर कुरुंदकर यांच्या अतुलनीय लेखणीतून साकारलेल्या “निवडक – ग्रंथवेध (खंड तीन)” या ग्रंथातून त्यांच्या सखोल साहित्य समीक्षेचा आणि सूक्ष्म विश्लेषणाचा तिसरा टप्पा आपल्यासमोर येतो. मराठी साहित्यातील विविध महत्त्वाच्या ग्रंथांचा त्यांनी घेतलेला हा अत्यंत चिकित्सक आणि मौलिक वेध या खंडात एकत्रित केला आहे. कुरुंदकर केवळ पुस्तकांचा परिचय करून देत नाहीत, तर त्या साहित्यकृतींच्या अंतरंगात शिरून त्यामागील विचार, लेखक आणि तत्कालीन समाजाचा परस्परसंबंध अत्यंत प्रभावीपणे उलगडून दाखवतात.
या खंडातही कुरुंदकरांची ‘ग्रंथवेधा’ची पद्धत केवळ समीक्षणापुरती मर्यादित नसते. ते एखाद्या ग्रंथातील साहित्यमूल्ये, त्याचे सामाजिक भाष्य, भाषिक सौंदर्य आणि तत्कालीन सांस्कृतिक संदर्भ यांचा बारकाईने अभ्यास करतात. त्यांच्या धारदार तर्काने आणि व्यापक अभ्यासू वृत्तीने ते प्रत्येक ग्रंथाचे एक वेगळेच, अनेकदा अनपेक्षित असे पैलू वाचकांसमोर ठेवतात. यामुळे वाचकांना केवळ ग्रंथाची ओळख होत नाही, तर त्यामागील बौद्धिक आणि वैचारिक विश्वाचीही एक गहन अनुभूती येते.
“निवडक – ग्रंथवेध (खंड तीन)” हे पुस्तक वाचकांना मराठी साहित्यातील महत्त्वाच्या कलाकृतींकडे नव्या, प्रज्ञावंत दृष्टिकोनातून पाहण्याची प्रेरणा देते. कुरुंदकरांची निर्भीड समीक्षा, त्यांची तर्कशुद्ध विचारसरणी आणि साहित्याकडे पाहण्याची त्यांची विशिष्ट पद्धत या खंडातही तितक्याच ताकदीने दिसून येते. यातील प्रत्येक ‘ग्रंथवेध’ हा केवळ समीक्षेचा भाग नसून, तो एका प्रज्ञावंत विचारवंताच्या दृष्टिकोनातून साहित्यकृतीचे केलेले एक पुनर्मूल्यांकन आहे.
मराठी साहित्य समीक्षा आणि अभ्यास यांच्या क्षेत्रात हा ग्रंथ, त्याच्या मागील खंडांप्रमाणेच, आजही अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. कुरुंदकरांनी सादर केलेले हे ‘ग्रंथवेध’ आपल्याला केवळ पुस्तकांची नव्याने ओळख करून देत नाहीत, तर साहित्याच्या माध्यमातून समाजाचे आणि मानवी मनाचे अनेक पैलू उलगडून दाखवतात. त्यामुळे, हे पुस्तक प्रत्येक साहित्यप्रेमी आणि विचारप्रवृत्त वाचकाने अवश्य वाचावे असे आहे.
