श्री. नरहर अंबादास कुरुंदकर (जन्म: १५ जुलै १९३२, नांदपूर; निधन: १० फेब्रुवारी १९८२) हे विसाव्या शतकातील महाराष्ट्राच्या विचारविश्वाला ढवळून काढणारे एक बहुआयामी व्यक्तिमत्त्व होते. त्यांचे जीवन म्हणजे प्रज्ञा, प्रतिभा आणि कठोर भूमिकेचा एक दुर्मिळ संगम होता, ज्यामुळे अवघे विचारविश्व हादरून गेले. इतिहास, राजकारण, नाट्यशास्त्र, स्वातंत्र्य लढा, संगीत आणि साहित्य समीक्षा अशा विविध क्षेत्रांवर त्यांनी सडेतोड आणि मुलगामी मते मांडली. त्यांनी केवळ विचार मांडले नाहीत, तर त्या विचारांना कृतिशीलतेची जोड देऊन आपल्या भूमिकेचे महत्त्व सिद्ध केले.

मराठवाड्याच्या मातीतील या सुपुत्राचे खरे ज्ञानार्जन महाविद्यालयाच्या वर्गाबाहेर झाले. हैदराबादची स्टेट लायब्ररी हेच त्यांचे ‘तपस्या केंद्र’ होते, जिथे त्यांनी इतिहास, तत्त्वज्ञान, अर्थशास्त्र आणि साहित्य या विषयांवरील हजारो पुस्तके वाचून आपल्या बुद्धीला व्यापक परिमाणे दिली. बर्ट्रांड रसेल यांच्या तार्किक विचारांना ते आपला आदर्श मानत, आणि त्यांच्या साहित्यात याच तर्काचे सर्वोच्च स्थान नेहमीच प्रतिबिंबित झालेले दिसते.

पुरोगामी विचारांच्या मांडणीसोबतच, कुरुंदकरांनी अनेक साहित्यिक आणि सांस्कृतिक संस्थांच्या उभारणीस मोठे पाठबळ दिले. मराठवाड्यातील व्यक्ती आणि संस्थांना प्रोत्साहन देऊन, त्यांनी शिक्षण आणि संस्कृतीच्या प्रसारात मोलाची कामगिरी बजावली. त्यांचे कार्य केवळ प्रादेशिक नव्हते, तर ते अखिल महाराष्ट्राच्या आणि देशाच्या विचारधारेला दिशा देणारे होते.

१९५५ पासून सुरू झालेल्या आपल्या अध्यापन कारकिर्दीत (प्रतिभा निकेतन, आणि नंतर पीपल्स कॉलेजचे प्राचार्य म्हणून), त्यांनी केवळ पुस्तकी ज्ञान दिले नाही; तर विद्यार्थ्यांना चिकित्सक दृष्टी देऊन त्यांना स्वतःच्या पायावर उभे राहण्याची प्रेरणा दिली. त्यांच्या या योगदानाबद्दल महाराष्ट्र शासनाने १९७९ मध्ये त्यांना ‘आदर्श शिक्षक पुरस्कारा’ने सन्मानित केले. त्यांचे विचार आजही अत्यंत प्रासंगिक आणि मार्गदर्शक असून, ते आपल्याला वर्तमान परिस्थितीचे विश्लेषण करण्यास आणि भविष्याकडे पाहण्यास मदत करतात.