श्रीमती ज्योती अंबेकर हे कलाविश्व आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये सुपरिचित असलेले एक अष्टपैलू व्यक्तिमत्व आहे. गेली अनेक दशके वृत्तनिवेदक, सूत्रसंचालक आणि मुलाखतकार म्हणून संपूर्ण महाराष्ट्राला त्यांची ओळख आहेच, पण एक संवेदनशील रंगकर्मी म्हणूनही त्यांनी स्वतःची वेगळी छाप उमटवली आहे. शालेय आणि महाविद्यालयीन जीवनापासूनच नाटकांमध्ये सक्रिय असलेल्या ज्योती अंबेकर यांनी अलिकडे ‘नरहर कुरुंदकर – एका विचारवंताची अपरिचित गोष्ट’ या दोन अंकी नाटकात साकारलेल्या भूमिकेचे प्रचंड कौतुक झाले आहे. महाराष्ट्रासह बेळगाव आणि हैदराबाद येथे या नाटकाचे ३० हून अधिक यशस्वी प्रयोग झाले असून, या प्रयोगांच्या निर्मात्या म्हणूनही त्यांचे योगदान महत्त्वाचे आहे.

दूरदर्शनच्या सह्याद्री वाहिनीवर २००० ते २०२० अशी सलग वीस वर्षे, ‘बातम्या’ हे त्यांच्या आवाजाचे आणि संयमित शैलीचे घर बनले होते. त्यांची बातमी वाचण्याची शैली इतकी अनुकरणीय होती की, त्यात कुठेही कृत्रिमता किंवा नाटकीपणाचा लवलेशही नसे; प्रेक्षकांना समजेल अशा सहजतेने बातम्या पोहोचवण्याचे त्यांचे कौशल्य वाखाणण्यासारखे होते. ‘बातम्या वाचणं, कार्यक्रमांचं सूत्रसंचालन करणं, मुलाखती घेणं’ हा त्यांच्यासाठी केवळ व्यवसाय नसून, तो त्यांच्या छंदाचा आणि आवडीचा भाग बनला. शेकडो जाहिरातपट, लघुपट आणि माहितीपटांना त्यांनी आपला कसदार आवाज देऊन त्या कलाकृतींना जीवंत केले आहे.

मुळात मराठवाड्यातील परंडा (जिल्हा उस्मानाबाद) येथील ग्रामीण भागातून येऊन, ज्योती अंबेकर यांनी ‘आवाजा’च्या क्षेत्रात केवळ मुंबईतच नव्हे, तर संपूर्ण महाराष्ट्रात स्वतःचे एक स्वतंत्र आणि मानाचे स्थान निर्माण केले. आपल्यातील अंगभूत गुणांना योग्य वळण देऊन अपेक्षित गोष्टी साध्य करता येतात, याचे त्या उत्तम उदाहरण आहेत. दूरदर्शनमधील वृत्तनिवेदक पदासाठी केलेल्या एका सहज अर्जापासून ते बारा हजार उमेदवारांमधून प्रथम क्रमांकाने निवड होण्यापर्यंतचा त्यांचा प्रवास थक्क करणारा आहे. बोलण्याच्या कौशल्याला अधिक धार देण्यासाठी, आवाज जोपासना शास्त्रातील अखेरचे शब्द मानले जाणारे, डॉ. अशोक रानडे यांच्याकडे त्यांनी व्हॉइस कल्चरचे शास्त्रशुद्ध प्रशिक्षण घेतले. या शिदोरीवर आणि अथक परिश्रमांच्या बळावर त्यांनी स्वतःला घडवले, आणि ‘निवेदन, सूत्रसंचालन व मुलाखत’ या संवाद-कलेच्या प्रांतात त्या एक मानदंड ठरल्या.

शिक्षण आणि प्रशासकीय सेवेतील त्यांचा प्रवासही तितकाच प्रेरणादायी आहे. परंडा आणि लातूर येथे शालेय शिक्षणानंतर, औरंगाबादच्या डॉ. बाबासाहेब मराठवाडा विद्यापीठातून त्यांनी पत्रकारितेची पदवी मिळवली. यूपीएससी उत्तीर्ण होऊन केंद्र सरकारच्या भारतीय माहिती सेवेत (IIS) दाखल झाल्यानंतर, २७ वर्षांच्या या सेवेत विविध पदांवर काम करून त्यांनी स्वेच्छानिवृत्ती घेतली. वृत्तपत्रे, प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो आणि दूरदर्शन केंद्रातील वृत्तसंपादक पदापासून ते प्रकाशन विभागाच्या महाराष्ट्र प्रमुख आणि ‘योजना’ मासिकाच्या संपादकपदापर्यंतचा त्यांचा प्रवास प्रचंड अनुभवसंपन्न आहे. नेहमीच प्रसन्न आणि हसतमुख असणाऱ्या ज्योती अंबेकर यांनी आपल्या संवाद कौशल्याच्या बळावर शेकडो जाहीर कार्यक्रमांचे यशस्वी सूत्रसंचालन केले आहे. गेल्या पंधरा वर्षांत त्यांनी अनेक मुख्यमंत्री, उपमुख्यमंत्री, शास्त्रज्ञ, संपादक, वकील, डॉक्टर्स, वरिष्ठ प्रशासकीय अधिकारी अशा विविध क्षेत्रांतील प्रभावशाली व्यक्तींच्या ‘लाईव्ह’ मुलाखती घेतल्या आहेत. स्वतः कमी बोलून, मुलाखतकर्त्याकडून लोकांना आवश्यक उपयुक्त माहिती सहजपणे काढून घेण्याचे त्यांचे कौशल्य सर्वत्र वाखाणले जाते.

सध्या नाशिक येथे स्थायिक असूनही, निवेदन, सूत्रसंचालन, व्याख्याने आणि मुलाखती यांसारख्या कारणांनी त्यांचा महाराष्ट्रभर संचार असतो. आपल्या अनुभवांचे आणि ज्ञानाचे धन इतरांपर्यंत पोहोचावे म्हणून, ज्योती अंबेकर यांनी ‘संवाद-कला’ ही कार्यशाळा सुरू केली आहे, ज्या मुंबई, औरंगाबाद आणि सोलापूर येथे यशस्वी झाल्या आहेत. याव्यतिरिक्त, ‘सुख-संवाद’ हा त्यांचा एक अनोखा उपक्रम आहे, ज्यात त्या प्रेक्षकांशी जिव्हाळ्याच्या विषयांवर थेट संवाद साधतात. महिलांसाठी ‘आहे तुजपाशीच’, युवक-युवतींसाठी ‘हे दिवस फुलायचे’, आणि ज्येष्ठ नागरिकांसाठी ‘तुम्ही आम्हाला हवे आहात’ अशा तीन इंटरॅक्टिव्ह कार्यशाळांमध्ये आरोग्य, आहार, कौटुंबिक सौहार्द, मानसिक शांतता आणि व्यवस्थापन या विषयांवर मान्यवरांशी गप्पांच्या माध्यमातून मनमोकळा संवाद साधला जातो. मनातील प्रश्नांची उकल व्हावी आणि जगण्याकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन अधिक सकारात्मक व्हावा, हाच या कार्यशाळांमागचा उदात्त हेतू आहे.